Κριτήριο Αξιολόγησης Γ’ Λυκείου (Αρχαία προσανατολισμού-αδίδακτο κείμενο)

ΑΡΧΑΙΑ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ (ΑΔΙΔΑΚΤΟ)

εἰ μὲν οὖν εἶχον τὴν αὐτὴν δύναμιν ἥνπερ πρότερον καὶ μὴ παντάπασιν ἦν απειρηκὼς, οὐκ ἄν δι’ ἐπιστολῆς διελεγόμην, ἀλλὰ παρὼν αὐτὸς παρώξυνον ἄν σε καὶ παρεκάλουν ἐπὶ τὰς πράξεις ταύτας. Νῦν δ’ ὡς δύναμαι παρακελεύομαί σοι μὴ καταμελῆσαι τούτων, πρὶν ἄν τέλος ἐπιθῇς αὐτοῖς. Ἔστι δὲ πρὸς μὲν ἄλλο τι τῶν ὄντων ἀπλήστως ἔχειν οὐ καλόν· αἱ γὰρ μετριότητες παρὰ τοῖς πολλοῖς εὐδοκιμοῦσιν· δόξης δὲ μεγάλης καὶ καλῆς ἐπιθυμεῖν καὶ μηδέποτ’ ἐμπίμπλασθαι προσήκει τοῖς πολὺ τῶν ἄλλων διενεγκοῦσιν· ὅπερ σοὶ συμβέβηκεν. Ἡγοῦ δὲ τόθ’ ἕξειν ἀνυπέρβλητον αὐτὴν καὶ τῶν σοὶ πεπραγμένων ἀξίαν, ὅταν τοὺς μὲν βαρβάρους ἀναγκάσῃς εἱλωτεύειν τοῖς Ἕλλησιν πλὴν τῶν σοὶ συναγωνισαμένων, τὸν δὲ βασιλέα τὸν νῦν μέγαν προσαγορευόμενον ποιήσῃς τοῦτο πράττειν ὅ,τι ἄν σὺ προστάττῃς.

Ἰσοκράτους ἐπιστολαὶ (Γ Φιλίππῳ 4-5)

ἀπεῖπον (ἀπείρηκα) = αποκάμνω, κουράζομαι, είμαι εξαντλημένος
ἐμπίμπλαμαι = είμαι γεμάτος, χορταίνω από κάτι
ἡ μετριότης = η μέση κατάσταση, το μέτρο, η αποφυγή των ακροτήτων

ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ

Α1. Να μεταφραστεί το παραπάνω κείμενο (μονάδες 40)
A2. Να αποδοθεί το νόημα του κειμένου σε 5 γραμμές (μονάδες 10)

Β1.
εἶχον: β΄ ενικό υποτακτικής και απαρέμφατο αορίστου Β΄ στην ίδια φωνή
διελεγόμην : α΄ πληθυντικό οριστικής αορίστου στην ίδια φωνή
παρώξυνον : γ΄ πληθυντικό οριστικής παρακειμένου στην μέση φωνή
διενεγκοῦσιν : β΄ ενικό οριστικής παρακειμένου και απαρέμφατο μέλλοντα στην ίδια φωνή
καταμελῆσαι: γ΄ ενικό ευκτικής ενεστώτα στην ίδια φωνή
ἥνπερ: δοτική πληθυντικού αρσενικού γένους
πράξεις: αιτιατική ενικού
τέλος: δοτική ενικού και ονoμαστική πληθυντικού
καλόν: παραθετική αντικατάσταση
μεγάλην: παραθετική αντικατάσταση
βασιλέα: κλητική ενικού και αιτιατική πληθυντικού

(μονάδες 25)

 

Β2α. Να αναγνωριστούν συντακτικά οι υπογραμμισμένες λέξεις (μονάδες 10)

Β2β. Να αναγνωριστούν ως προς τη φύση και τη θέση τους οι δευτερεύουσες προτάσεις του αποσπάσματος «Ἡγοῦ δέ τόθ’…..ὅ,τι ἄν σύ προστάττῃς» (μονάδες 10)

Β3. Να αναλυθεί η μετοχή σε αντίστοιχη πρόταση : τῶν..πεπραγμένων (μονάδες 5)

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ

Αν είχα τις ίδιες δυνάμεις με εκείνες που είχα παλαιότερα, και δεν αισθανόμουν όλως διόλου εξαντλημένος, δεν θα ερχόμουν σε επικοινωνία μαζί σου επιστολιμαίως, αλλά με την ζωντανή παρουσία μου θα σε παρακινούσα και θα σε προέτρεπα να ασχοληθείς με τα πράγματα αυτά. Τώρα, όμως, σε συμβουλεύω, όπως μπορώ, να μην αδιαφορήσεις για τα πράγματα αυτά πριν τους δώσεις ένα τέλος. Το να είναι κανείς άπληστος για οτιδήποτε άλλο πράγμα δεν είναι κάτι το όμορφο —καθ’ όσον στην συνείδηση των πολλών χαίρει εκτιμήσεως το μετρημένο—, το να επιθυμεί όμως κανείς μία δόξα μεγάλη και τιμητική, και να μη χορταίνει ποτέ στην επιθυμία του αυτή είναι κάτι που ταιριάζει σε εκείνες τις ανθρώπινες φύσεις οι οποίες υπερέχουν πολύ των άλλων ∙ το πράγμα τούτο συμβαίνει και σε σένα. Να πιστεύεις δε ότι τότε θα έχεις τη δόξα αυτήν ανυπέρβλητη και αντάξια των κατορθωμάτων σου, όταν τους μεν βαρβάρους αναγκάσεις να γίνουν δούλοι στους Έλληνες, εκτός εκείνων που αγωνίστηκαν στο πλευρό σου, τον δε Πέρση βασιλιά, τον μέγα τώρα αποκαλούμενο, φέρεις στο σημείο να εκτελεί κάθε σου διαταγή.

ΝΟΗΜΑ

Ο Ισοκράτης, σ’ αντίθεση με τον Δημοσθένη, πίστευε στην ένωση των ελληνικών πόλεων, στην ενιαία Ελλάδα, κάτω από την εξουσία του Φιλίππου. Θεωρεί πως ο μοναδικός εχθρός των Ελλήνων δεν είναι άλλος από τους Πέρσες. Στην αρχή του αποσπάσματος μαρτυρεί στον ίδιο τον Φίλιππο το προχωρημένο της ηλικίας του και την αδυναμία του, εξαιτίας αυτού, να παραστεί αυτοπροσώπως, ως ζώσα παρουσία, κοντά του για να τον συμβουλεύσει και να τον παροτρύνει. Μετά από την διατύπωση ενός αποφθέγματος που διαφαίνεται η πίστη των αρχαίων Ελλήνων στην μεσότητα, ουσιαστικά παρακινεί τον Φίλιππο να ξεκινήσει εκστρατεία εναντίον των Περσών και του μεγάλου Βασιλέα, και να τους καθυποτάξει, διότι μόνο όταν θα ολοκληρώσει και αυτό, θα είναι πλέον δοξασμένο το όνομα του στην ιστορία της Ελλάδας.

Β1.

σχῇς, σχεῖν
διελέχθημεν
παρωξυμμένοι εἰσίν
διενήνοχας, διοίσειν
καταμελοῖ/ καταμελοίη
οἷσπερ
πρᾶξιν
τέλει, τέλη
καλόν, κάλλιον, κάλλιστον
μεγάλην, μείζονα/μείζω, μεγίστην
βασιλεῦ, βασιλέας

Β2α.

δι’ ἐπιστολῆς: εμπρόθετος μέσου στο οὐκ ἂν διελεγόμην
αὐτοῖς : έμμεσο αντικείμενο στο ἐπιθῇς
ἀπλήστως ἔχειν : τελικό απαρέμφατο-υποκείμενο στην απρόσωπη έκφραση οὐ καλὸν ἐστὶν
παρὰ τοῖς πολλοῖς : εμπρόθετος κρίσεως (αντί δοτικής προσωπικής κρίνοντος προσώπου) στο ρήμα εὐδοκιμοῦσιν
δόξης : αντικείμενο στα απαρέμφατα ἐπιθυμεῖν, ἐμπίμπλασθαι
τῶν ἄλλων : αντικείμενο της μετοχής τοῖς διενεγκοῦσιν
σοί : δοτική προσωπική στο απρόσωπο συμβέβηκεν
ἀνυπέρβλητον : κατηγορούμενο στο αντικείμενο του απαρεμφάτου ἕξειν, το αὐτὴν (δόξαν)
σοί : δοτική προσωπική του ενεργούντος προσώπου (ποιητικὸ αίτιο) στη μετοχή τῶν πεπραγμένων
ἀξίαν : κατηγορούμενο στο αντικείμενο του απαρεμφάτου ἕξειν, το αὐτὴν (δόξαν)
μέγαν : κατηγορούμενο στο βασιλέα λόγω της μετοχής τὸν προσαγορευόμενον
τοῦτο : αντικείμενο του απαρεμφάτου πράττειν

Β2β.

ὅταν τοὺς μὲν βαρβάρους ἀναγκάσῃς…τοῦτο πράττειν : δύο δευτερεύουσες χρονικές προτάσεις που συνδέονται με την αντιθετική παράταξη μέν..δέ. Λόγω του αοριστολογικού ἂν που ενέχει ο σύνδεσμος εισαγωγής (ὅτε), η πρόταση αποκτά και υποθετικό χαρακτήρα. Λειτουργεί, επομένως, ως επεξήγηση στο χρονικουποθετικό επίρρημα τότε της κύριας.
ὅ,τι ἄν σὺ προστάττῃς : δευτερεύουσα αναφορική πρόταση, προσδιοριστική στο τοῦτο. Λόγω του αοριστολογικού ἂν που υπάρχει μαζί με την αντωνυμία εισαγωγής, η πρόταση αποκτά και υποθετικό χαρακτήρα.

Β2γ.

τούτων ἅ σοι πεπραγμένα εἰσὶν

Νάτσης Δημήτρης