2 thoughts on “ΛΥΣΙΑΣ ΥΠΕΡ ΜΑΝΤΙΘΕΟΥ, ΕΠΙΤΑΦΙΟΣ ΠΕΡΙΚΛΕΟΥΣ ΓΙΑ ΤΑ ΑΡΧΑΙΑ ΟΜΑΔΑΣ ΚΑΙ ΚΟΡΜΟΥ ΤΗΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ. ΝΕΕΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΤΟΥ ΝΑΤΣΗ ΔΗΜΗΤΡΗ

  1. ΠΡΟΛΟΓΟΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΛΥΣΙΑ

    Πολλές φορές έχει τύχει να συζητήσω με μαθητές ή άλλης ειδικότητας συναδέλφους ή ακόμη και με φιλολόγους και να ακούσω το τετριμμένο “ο Λυσίας είναι εύκολος συγγραφέας…”.
    Τις απόψεις αυτές μπορώ να τις αποδεχτώ από ανθρώπους, οι οποίοι δεν εντρυφούν επί της Ελληνικής Γλώσσας. Εντυπωσιάζομαι, όμως, όταν αυτά τα ακούω από φιλολόγους, ίσως διότι στο μυαλό μου έρχονται λόγοι του Λυσία, όπως για παράδειγμα οι λόγοι “Δήμου Καταλύσεως Ἀπολογία” ή “περὶ Πολιτείας” ή “περὶ τοῦ Τραύματος” ή “κατὰ Ἀλκιβιάδου Β”, κ.λ.π., επί των οποίων έχω ασχοληθεί και έχω δυσκολευτεί στην επεξεργασία κατά την σύνταξη ή μετάφραση. Συνήθως, πράγμα που έχω αναφέρει και ως ομιλητής σε σεμινάρια ή σε μαθητές, εύκολοι και δύσκολοι συγγραφείς δεν υπάρχουν. Υπάρχουν πιο εύληπτα ή πιο δύσληπτα κείμενα σε κάθε συγγραφέα.
    Κανείς δεν μπορεί να διεκδικήσει πρωτεία ή δάφνες για την επεξεργασία της αρχαίας ελληνικής γλώσσας. Με ταπεινότητα μόνο μπορεί κάποιος να προσεγγίσει την ιερότητα της ελληνικής γλώσσας, ιδίως όσον αφορά τις πρωταρχικές μορφές της. Έχω δει και συνεργαστεί με φιλολόγους, οι οποίοι εξειδικεύονται στην λογοτεχνία, έχουν τιμηθεί για πρωτογενείς συγγραφικές δραστηριότητες επί θεατρικών έργων, τα οποία τρέφουν την εκτίμησή μου, αλλά αυτό δεν είναι πανάκεια και δεν απελευθερώνει τις ευθύνες εκάστου στην ενασχόληση με τα αρχαία κείμενα. Δεν δηλώνω αυθεντία, αντιθέτως προσπαθώ πάντα με ταπεινότητα να προσεγγίσω την δομή και την ψυχολογία ενός αρχαίου κειμένου.
    Στο βιβλίο αυτό, το οποίο δεν είναι θεματογραφία, οπότε δεν προσεγγίστηκε ο λόγος του Λυσία συντακτικά και γραμματικά, προσπάθησα να εγκλιματίσω τον μαθητή ή και τον καθηγητή στην δομή και στοχοθεσία κυρίως του προτύπου των πανελληνίων στο αποκαλούμενο “διδαγμένο κείμενο” των αρχαίων ελληνικών, αφετέρου να βοηθήσω στην κατανόηση του λόγου του Λυσία “ὑπὲρ Μαντιθέου” για τις σχολικές ανάγκες της Β’ Λυκείου στο μάθημα των αρχαίων ελληνικών Ομάδας.
    Βάσει αυτών θα πρέπει να τονιστούν οι ανάγκες του μαθήματος, όπως αυτές στο τέλος θα ζητηθούν, όταν ο υποψήφιος θα κληθεί να ανταποκριθεί στις πανελλήνιες εξετάσεις ή στις εξετάσεις της Β’ Λυκείου.
    Στο διδαγμένο, λοιπόν, κείμενο ο μαθητής θα πρέπει να καλλιεργήσει δεδομένα μέσα στον ορισμένο χρόνο των δύο σχολικών ετών τις γνώσεις επί της μετάφρασης και της εισαγωγής.
    Μετά θα πρέπει να καλλιεργήσει αφενός την κριτική του ικανότητα στις λεξιλογικές ασκήσεις, είτε αυτές είναι ασκήσεις επί ομόρριζων λέξεων είτε ασκήσεις επί νεοελληνικά συγγενών λέξεων προς τα αρχαία λήμματα είτε ασκήσεις επί συνωνύμων και αντωνύμων προς αυτά τα αρχαία λήμματα είτε ασκήσεις επί της κατανόησης στην διαφοροποίηση των αρχαίων λημμάτων ως προς το σημαινόμενο στα νέα ελληνικά.
    Αφετέρου θα πρέπει να καλλιεργήσει την κριτική του ικανότητα στις απαντήσεις επί των ερμηνευτικών ερωτήσεων. Εδώ χρειάζεται να επίμεινουμε περισσότερο. Οι απαντήσεις επί των ερμηνευτικών ερωτήσεων είναι αρκετά απαιτητικές. Οι μαθητές επιβάλλεται να ξεχάσουν τις τετριμμένες απαντήσεις που έδιναν ως την Α’ Λυκείου στα αρχαία ελληνικά, οι οποίες απλώς περιορίζονταν στην ορθότητά τους και στην συμπύκνωσή τους σε 1-2 παραγράφους. Οι απαντήσεις, πλέον, θα πρέπει να έχουν βαρύτητα και ποσοτικά, δηλαδή να αναπτύσσονται σε minimum δύο παραγράφους, αλλά βαρύτητα και ποιοτικά, δηλαδή να αξιοποιούνται όλες οι γνώσεις που θα έχουν αποκτήσει επί της προκείμενης ερώτησης που θα τίθεται. Όλα αυτά, βέβαια, απαιτούν γνώσεις επί εκάστης παραγράφου του λόγου, γνώσεις επί του συγγραφέα, αλλά και γνώσεις επί της δεδομένης κοινωνικής κατάστασης στην αρχαία Αθήνα.
    Και ποτέ δεν θα πρέπει να λησμονούμε ότι σε κάθε ερώτηση υπάρχουν πάντα δεδομένα προς αξιοποίηση.
    Προσπάθειά μου, λοιπόν, είναι να θέσω όλα τα δεδομένα που απαιτούνται, όπως τα περιέγραψα, αλλά και να δομήσω το βιβλίο με τρόπο που να αποκτά συνοχή και συνεκτικότητα. Παράλληλα, προσέθεσα και θέματα από την τράπεζα θεμάτων και κάποια δικά μου προτεινόμενα με απαντήσεις κατά υποδειγματικό τρόπο, όπως θα απαιτηθούν στις πανελλήνιες εξετάσεις, αλλά και θέματα πανελληνιών απαντημένα, όταν και η Β’ Λυκείου εξεταζόταν πανελλαδικά.
    Επίσης προσπάθησα στην συνοχή και συνεκτικότητα του βιβλίου το υπόβαθρο να παραμένει το άψογο ταλέντο του Λυσία ως λογογράφου στην προσαρμογή του λόγου του προς τον έκαστο πελάτη του, εδώ του Μαντιθέου, λαμβάνοντας πάντα υπ’ όψιν ο Λυσίας την ψυχολογία του αθηναϊκού ακροατηρίου.
    Τέλος θα κάνω μία αναφορά-υπόδειξη ως προς την γλώσσα και το μάθημα των αρχαίων. Είναι κατ’ εμέ τελείως εσφαλμένη η διάκριση της γλώσσας μας σε αρχαία και νέα ελληνική. Πρόκειται για την ίδια γλώσσα που εξελίσσεται επί πάμπολλους αιώνες, η οποία απλώς διαφοροποιείται. Αυτό, σε βάθος, σημαίνει ότι ένας μαθητής ή ακόμη και φιλόλογος θα πρέπει να εξασκείται και στα αρχαία κείμενα και στα νεοελληνικά κείμενα, ώστε να μπορεί να ανταποκριθεί επάξια στις απαιτήσεις της γλώσσας μας.

    Νάτσης Δημήτρης Χολαργός 20/4/2018

  2. ΠΡΟΛΟΓΟΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΕΠΙΤΑΦΙΟ ΤΟΥ ΠΕΡΙΚΛΕΟΥΣ

    Αφορμή, η αλήθεια είναι, για αυτό το πόνημα ήταν δύο παράγοντες διαφορετικοί, αλλά συνάμα συνηρτημένοι μεταξύ τους.
    Αφενός, η ασυνείδητη επιλογή μου κατά καιρούς να θέτω ως παράλληλο κείμενο σε κριτήρια αξιολόγησης των αρχαίων Ομάδας της Β’ Λυκείου τμήματα από τον Επιτάφιο του Περικλή.
    Αφετέρου, η επιλογή του Υπουργείου να φέρει τον Επιτάφιο του Περικλέους από την ύλη της Γ’ Λυκείου στην αντίστοιχη της Β’ Λυκείου, ως συμπλήρωμα στα Αρχαία Κορμού μαζί με την Αντιγόνη. Το να επιχειρήσω να εξηγήσω τις επιλογές του Υπουργείου δεν ανήκει στις δικές μου αρμοδιότητες και σίγουρα δεν θα τις κρίνω.
    Όμως, αναμφισβήτητα δίνεται η ευκαιρία στην Β’ Λυκείου να αναγνώσει μέσα από τον λόγο ενός μεγάλου πολιτικού, όπως ήταν ο Περικλής, το μεγαλείο της αθηναϊκής πόλεως πολιτικά, πνευματικά και κοινωνικά, ώστε να χαρακτηριστεί από τον ίδιο τον Περικλή το μεγάλο σχολείο της Ελλάδος , αλλά και, όπως απέδειξε η ίδια η ιστορία του δυτικού κόσμου, να θεωρείται η κοιτίδα της δημοκρατίας, του πνεύματος και του Λόγου.
    Σε αυτό το μικρό πόνημα, λοιπόν, προσπάθησα να απεικονίσω γλωσσικά και ερμηνευτικά το μεγαλείο του ιστορικού Θουκυδίδη, αλλά και την ρητορική δεινότητα και οξύνοια του Περικλή, ώστε πέραν των σχολικών εξετάσεων ο κάθε μαθητής να έχει αποκομίσει τα δέοντα που σημάδεψαν την αθηναϊκή πόλη και να μπορεί να τα στοιχειοθετήσει επαρκώς.

    Νάτσης Δημήτρης Χολαργός 5/5/2018

Comments are closed.